کورتونها؛ داروهایی مؤثر با ریسکهای پنهان در مصرف بیرویه
داروهای کورتیکواستروئیدی که در زبان عامیانه «کورتون» نامیده میشوند، از جمله قویترین ترکیبات ضدالتهابی موجود در پزشکی هستند و در طیف گستردهای از بیماریها از جمله اختلالات خودایمنی، حساسیتهای شدید، حملات آسم و حتی برخی درمانهای سرطانی به کار گرفته میشوند.
این ترکیبات در واقع نمونه صنعتیشده هورمونهایی هستند که بهصورت طبیعی توسط غدد آدرنال ساخته میشوند و در کنترل سیستم دفاعی بدن، واکنش به فشار روانی و جسمی، سوختوساز و فرآیندهای التهابی نقش کلیدی دارند.
یک متخصص شیمی دارویی از دانشگاه علوم پزشکی شیراز توضیح داد که این داروها اگرچه در موقعیتهای حاد میتوانند جانبخش باشند، اما شکل عرضه آنها متنوع است؛ از قرص و تزریق گرفته تا اسپری استنشاقی، پماد پوستی و قطره چشمی، که هرکدام بسته به سرعت جذب و ناحیه مصرف، عوارض خاص خود را دارند.
نکته مهمی که این پژوهشگر بر آن تأکید کرد این بود که تسکین سریع علائم توسط کورتون، افراد را به سمت مصرف بدون تجویز پزشک سوق میدهد، در حالی که کاهش نشانههای بیماری به معنای ریشهکن شدن آن نیست. مصرف مکرر و بدون بررسی تخصصی میتواند تشخیص بیماری اصلی را به تعویق بیندازد.
از میان عوارض شناختهشده در مصرف طولانی یا با دوز بالا میتوان به بالا رفتن قند و فشار خون، تجمع مایعات در بدن، تحلیل استخوان، ضعف عضلات، نازکی پوست و کند شدن روند بهبود زخم اشاره کرد. همچنین این داروها با تضعیف سیستم ایمنی، بدن را در برابر عفونتها آسیبپذیرتر میکنند.
یکی از خطرناکترین جنبههای مصرف کورتونهای سیستمیک، قطع ناگهانی آنهاست. مصرف طولانی این داروها میتواند عملکرد طبیعی محور هورمونی هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال را مختل کند؛ به همین دلیل قطع بیبرنامه ممکن است به نارسایی آدرنال منجر شود و کاهش دوز باید همیشه بهتدریج و زیر نظر پزشک انجام گیرد.
این متخصص همچنین به تداخلات دارویی هشدار داد؛ از جمله افزایش خطر خونریزی گوارشی در صورت مصرف همزمان با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، و دشوارتر شدن کنترل قند خون در بیماران دیابتی یا فشار خون در بیماران فشاری.
او تأکید کرد که تزریقی بودن کورتون دلیلی بر ایمنتر بودن آن نیست و استفاده خودسرانه از آمپول برای مشکلاتی مانند سرماخوردگی یا درد عضلانی توصیه نمیشود. در مورد فرآوردههای چشمی نیز مصرف طولانیمدت میتواند خطر آبمروارید و افزایش فشار چشم را بالا ببرد.
در پایان، این پژوهشگر یادآور شد که آنچه کورتون را خطرناک میکند، مصرف بیرویه و بدون نظارت پزشکی است، نه خود دارو؛ بنابراین تشخیص درست و پیروی از دستور پزشک، کلید استفاده ایمن از این داروهاست.