بازاری حساس با نظارتی شکننده
ضعف نظارت در بازار دارو در ایران بیشتر از روز های قبل احساس می شود و همچنین فساد در توزیع دارو روز به روز افزایش پیدا می کند، بازار دارو یکی از حساسترین بخشهای هر نظام سلامت است؛ بازاری که کوچکترین اختلال در آن میتواند مستقیماً جان بیماران را تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، ضعف نظارت در بازار دارو به یکی از چالشهای جدی سالهای اخیر تبدیل شده است. این ضعف نهتنها زمینهساز بینظمی در توزیع دارو شده، بلکه اعتماد عمومی به سازوکار رسمی تأمین دارو را نیز تضعیف کرده است.
تادنا هلث با رویکردی مستقل و تحلیلی، تلاش میکند این مسئله را فراتر از اخبار مقطعی بررسی کند و ریشههای آن را به زبان قابل فهم برای مخاطب عمومی توضیح دهد.
ضعف نظارتی در حوزه دارو؛ مسئلهای ساختاری
وقتی از ضعف نظارتی در حوزه دارو صحبت میشود، منظور صرفاً کمکاری یک نهاد یا خطای یک بخش خاص نیست. این ضعف اغلب نتیجه نبود شفافیت، پراکندگی مسئولیتها و نبود سامانههای کارآمد برای رصد زنجیره تأمین است. در چنین شرایطی، مسیر ورود، توزیع و حتی خروج دارو از چرخه رسمی بهدرستی قابل پیگیری نیست.
نبود نظارت یکپارچه باعث میشود تخلفات کوچک بهمرور تبدیل به بحرانهای بزرگ شوند؛ بحرانهایی که هزینه آن را در نهایت بیماران پرداخت میکنند.
کمبود دارو؛ پیامد مستقیم نظارت ناکارآمد
یکی از ملموسترین نتایج ضعف نظارت، کمبود دارو در مقاطع مختلف است. در بسیاری از موارد، کمبودها نه به دلیل نبود واقعی دارو، بلکه بهخاطر اختلال در مدیریت توزیع و عدم کنترل دقیق موجودیها رخ میدهد. زمانی که اطلاعات شفاف از میزان تولید، واردات و ذخایر وجود نداشته باشد، تصمیمگیریهای نادرست اجتنابناپذیر میشود.
این وضعیت، بیماران را در شرایطی قرار میدهد که برای تهیه دارو، ناچار به جستوجو در مسیرهای غیررسمی میشوند.
عرضه داروهای غیرمجاز؛ نتیجه خلأ نظارتی
عرضه داروهای غیرمجاز یکی دیگر از پیامدهای مستقیم ضعف نظارت در بازار دارو است. زمانی که کنترل مؤثری بر مسیر توزیع وجود نداشته باشد، فضا برای ورود داروهای فاقد مجوز یا با منشأ نامشخص باز میشود. این داروها ممکن است از نظر ظاهری مشابه نمونههای رسمی باشند، اما کیفیت و ایمنی آنها قابل اطمینان نیست.
حضور این محصولات در بازار، سلامت مصرفکننده را به خطر میاندازد و مرز میان داروی استاندارد و غیراستاندارد را برای مردم مبهم میکند.
نقش بازار غیررسمی در تشدید بحران
ضعف نظارت، عملاً به رشد بازارهای غیررسمی کمک میکند. زمانی که دسترسی به داروی مطمئن دشوار میشود، تقاضا به سمت مسیرهایی سوق پیدا میکند که خارج از چارچوب رسمی فعالیت میکنند. این چرخه معیوب، هم کمبود دارو را تشدید میکند و هم زمینهساز گسترش تخلفات گستردهتر میشود.
در چنین شرایطی، نظارت واکنشی و مقطعی نمیتواند پاسخگوی عمق بحران باشد.
چرا اصلاح نظارت دشوار شده است؟
اصلاح سازوکار نظارتی در بازار دارو نیازمند اراده جدی، شفافیت اطلاعات و پاسخگویی مستمر است. با این حال، پیچیدگی زنجیره تأمین، منافع اقتصادی گسترده و نبود دسترسی عمومی به دادههای دقیق، این مسیر را دشوار کرده است. تا زمانی که اطلاعات بهصورت شفاف در اختیار نهادهای ناظر و افکار عمومی قرار نگیرد، امکان نظارت مؤثر محدود خواهد بود.
این مسئله نشان میدهد که مشکل صرفاً اجرایی نیست، بلکه به ساختار تصمیمگیری و مدیریت نیز بازمیگردد.
نقش آگاهی عمومی در تقویت نظارت
نظارت مؤثر تنها از بالا به پایین شکل نمیگیرد. افزایش آگاهی عمومی میتواند نقش مکمل و مهمی در این مسیر داشته باشد. زمانی که مردم نسبت به حقوق درمانی خود آگاه باشند و نسبت به عرضه داروهای غیرمجاز حساسیت نشان دهند، هزینه تخلف برای سودجویان افزایش پیدا میکند.
تادنا هلث با تمرکز بر آموزش و اطلاعرسانی سلامتمحور، تلاش میکند این حساسیت اجتماعی را تقویت کند؛ بدون ایجاد ترس، اما با تأکید بر مسئولیتپذیری جمعی.
جمعبندی
ضعف نظارت در بازار دارو یکی از عوامل اصلی بیثباتی در تأمین دارو، شکلگیری کمبودها و گسترش عرضه داروهای غیرمجاز است و حتی هشدار هایی درباره تشدید کمبود دارو حس می شود. این ضعف، پیامدهای مستقیم و غیرمستقیمی برای سلامت جامعه دارد و نمیتوان آن را به حوادث مقطعی تقلیل داد. تقویت نظارت، شفافیت اطلاعات و افزایش آگاهی عمومی، سه ضلع اصلی برای خروج از این چرخه معیوب هستند. پرداختن مستمر و تحلیلی به این موضوع، گامی ضروری برای بازسازی اعتماد و حفظ سلامت عمومی است.