۹۷ درصد خودکفایی؛ روایت پیشرفت صنعت داروسازی ایران در دل تحریمها
مهدی پیرصالحی، رئیس سازمان غذا و دارو، از رسیدن سهم تولید داخلی داروهای مورد نیاز کشور به بیش از ۹۷ درصد از نظر تعداد اقلام خبر داده است؛ رقمی که نشاندهنده توان بالای صنعت دارویی داخلی در پوشش نیاز بازار کشور است.
حفظ این ظرفیت تولیدی همچنان با موانعی نظیر کمبود نقدینگی، معوقات مالی، تنگناهای ارزی و بالارفتن هزینههای تولید مواجه است. با نزدیکشدن به روز داروساز، صیانت از این سهم ۹۷درصدی و تبدیل آن به بستری برای رشد و جهش این صنعت، به یکی از خواستههای اصلی فعالان این عرصه بدل شده است.
صنعت داروسازی کشور در مقایسه با دهههای گذشته تحولی چشمگیر را پشت سر گذاشته است. طبق آمارهای سازمان غذا و دارو، پیش از انقلاب، بخش عمده نیاز دارویی کشور از راه واردات تأمین میشد و تولید داخلی تنها حدود یکچهارم بازار را پوشش میداد؛ اما امروز این نسبت کاملاً دگرگون شده است. به گفته پیرصالحی، صنعت دارویی کشور دیگر صرفاً در مرحله «خودکفایی از نظر کمیت» نیست و اکنون باید به سمت ارتقای کیفی و گسترش بازارهای صادراتی حرکت کند. این پیشرفت محدود به داروهای عمومی و قرصهای ساده نیست؛ به گفته فعالان این حوزه، بخش قابلتوجهی از داروهای بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن و همچنین بسیاری از داروهای تخصصی نیز اکنون در داخل کشور تولید میشود، روندی که وابستگی به واردات را به میزان چشمگیری کاهش داده است.
صنعت دارو، نقطه قوت میان فشارها
نمیتوان از داستان صنعت دارویی ایران سخن گفت بدون اشاره به نقش تحریمها. محدودیتهای بانکی، دشواری در انتقال ارز، مشکلات واردات مواد اولیه و تجهیزات، افزایش هزینههای حملونقل و محدودیت ارتباط با شرکتهای خارجی، از جمله موانع اصلی تولیدکنندگان در سالهای اخیر بوده است. محمد جمالیان، از اعضای کمیسیون اجتماعی مجلس، معتقد است تأثیر تحریمها تنها به حوزه مالی محدود نشده و در مسیر ورود فناوریهای نوین و تبادلات علمی نیز اختلال ایجاد کرده است. با این حال، پژوهشگران و متخصصان داخلی با اتکا به توان بومی موفق شدند تجهیزات لازم را طراحی و بسازند، داروهای جدید تولید کنند و فرمولاسیونهای نوینی ارائه دهند. او معتقد است هدف قرارگرفتن زیرساختهای دارویی در دوران درگیری، خود گواهی بر اهمیت راهبردی این صنعت برای کشور است.
به گفته جمالیان، این حوزه پس از انقلاب پیشرفت قابلتوجهی داشته و امروز با وجود همه محدودیتها و فشارهایی که از سوی مخالفان اعمال شده، نظام سلامت کشور به کار خود ادامه میدهد و سهم چشمگیری از نیازهای دارویی مردم در داخل تأمین میشود. او تأکید میکند دستاوردهای این صنعت تنها به مرزهای داخلی محدود نمیماند؛ در نشستها و تعاملات بینالمللی، بارها به ظرفیت بالای ایران در زمینه دارو و تجهیزات پزشکی اشاره شده و این صنعت پتانسیل تأمین بخش قابلتوجهی از نیاز کشورهای منطقه را نیز دارد، در حالی که از نظر کیفیت و کارایی نیز جایگاه معتبری کسب کرده است.
دستاوردی که به توجه نیاز دارد
امروز صنعت دارویی ایران بیتردید یکی از سرمایههای علمی و صنعتی مهم کشور به شمار میرود. تأمین حدود ۹۷ درصد نیاز دارویی، فعالیت دهها واحد تولیدی، رشد شرکتهای دانشبنیان و گامبرداشتن بهسوی تولید داروهای پیچیده، دستاوردی است که نمیتوان بهسادگی از آن گذشت. جمالیان معتقد است این موفقیتها در بستری شکل گرفته که رقبا و مخالفان تلاش زیادی برای ایجاد مانع در مسیر پیشرفت کشور به خرج دادهاند، اما پژوهشگران و نخبگان ایرانی با تکیه بر دانش داخلی این مسیر را ادامه دادند. به باور او، وظیفه مسئولان شنیدن دغدغههای فعالان علمی و صنعتی، پیگیری جدی مطالبات آنان و رفع موانع پیشِ روی آنهاست، چراکه این افراد نقش بزرگی در پیشبرد کشور ایفا کردهاند و شایسته حمایت بیشتری هستند.