واکسن آنفلوآنزا؛ ابهام در توزیع و افزایش نگرانی مردم در فصل سرما
با نزدیک شدن به فصل سرما، واکسن آنفلوآنزا بار دیگر به یکی از موضوعات مهم حوزه سلامت تبدیل شده است؛ موضوعی که امسال با ابهامهایی درباره زمان توزیع، میزان واردات، تأمین ارز و محدودیتهای ناشی از تحریمها همراه شده است. مسئولان وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو میگویند تأمین واکسن در حال پیگیری است، اما هنوز جزئیات کامل و دقیقی درباره زمان دسترسی همه گروههای هدف به واکسن اعلام نشده است.
در همین حال، نظام مراقبت بیماریهای تنفسی وزارت بهداشت از شناسایی موارد ابتلا به آنفلوآنزا، بهویژه سویه B، و همچنین کووید-۱۹ در هفتههای اخیر خبر داده است. این وضعیت و غیرقابلپیشبینی بودن الگوی گردش ویروسهای تنفسی، اهمیت واکسیناسیون و دسترسی بهموقع به واکسن آنفلوآنزا را بیشتر کرده است.
وضعیت تأمین واکسن آنفلوآنزا چیست؟
با وجود آغاز پیگیریهای تأمین واکسن، چالشهای مختلفی از جمله تأخیر تولیدکنندگان خارجی، افزایش قیمت، مشکلات نقلوانتقال مالی و دشواریهای حملونقل بر روند تأمین تأثیر گذاشته است.
محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، درباره وضعیت تأمین واکسن آنفلوآنزا اعلام کرده است که وزارت بهداشت برای تهیه واکسن تلاش میکند، اما شرایط تأمین به وضعیت تحریمها و محدودیتهای موجود نیز وابسته است.
معاونت بهداشت وزارت بهداشت نیز اعلام کرده است رایزنیها برای تأمین واکسن و پوشش سویههای جدید ویروس ادامه دارد. با این حال، نبود یک برنامه زمانی کاملاً شفاف درباره توزیع واکسن، موجب نگرانی بخشی از بیماران پرخطر و خانوادههای آنها شده است.
چرا واکسن آنفلوآنزا اهمیت دارد؟
آنفلوآنزا برخلاف تصور رایج، صرفاً یک سرماخوردگی ساده نیست. این بیماری ویروسی میتواند دستگاه تنفسی را درگیر کند و در برخی افراد به عوارض جدی، بستری شدن در بیمارستان و حتی مرگ منجر شود.
محمود کرمی، متخصص بیماریهای عفونی، با اشاره به اهمیت واکسیناسیون گفته است که واکسن به سیستم ایمنی بدن کمک میکند پیش از مواجهه با ویروس، آمادگی لازم برای مقابله با آن را پیدا کند.
یکی از دلایل توصیه به تزریق سالانه واکسن آنفلوآنزا نیز تغییرات مداوم ویروس آنفلوآنزا است. ترکیب واکسنها هر سال بر اساس اطلاعات اپیدمیولوژیک و سویههای در گردش بهروزرسانی میشود. بنابراین دریافت واکسن در هر فصل میتواند برای ایجاد حفاظت متناسب با سویههای مورد انتظار اهمیت داشته باشد.
واکسن آنفلوآنزا برای چه افرادی اهمیت بیشتری دارد؟
اهمیت واکسیناسیون برای همه افراد یکسان نیست. گروههای آسیبپذیر در صورت ابتلا به آنفلوآنزا بیشتر در معرض عوارض شدید قرار دارند.
از جمله گروههایی که در معرض خطر بیشتری هستند میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سالمندان
- کودکان
- افراد مبتلا به دیابت
- بیماران قلبی
- بیماران ریوی
- افراد مبتلا به بیماریهای کلیوی
- افراد دارای ضعف یا نقص سیستم ایمنی
- افراد مبتلا به برخی بیماریهای مزمن
در این افراد، ابتلا به آنفلوآنزا ممکن است از یک بیماری تنفسی معمولی فراتر برود و به بستری در بیمارستان، تشدید بیماری زمینهای یا عوارض جدیتر منجر شود.
به همین دلیل، در شرایط محدودیت عرضه واکسن آنفلوآنزا، اولویتبندی گروههای پرخطر اهمیت بیشتری پیدا میکند.
بهترین زمان تزریق واکسن آنفلوآنزا چه زمانی است؟
به گفته متخصصان، تزریق واکسن معمولاً بهتر است پیش از افزایش قابل توجه موارد ابتلا انجام شود تا بدن فرصت کافی برای ایجاد پاسخ ایمنی داشته باشد.
محمود کرمی، متخصص بیماریهای عفونی، بهترین زمان تزریق را اوایل پاییز، یعنی شهریور و مهر، عنوان کرده است. به گفته او، بدن برای ایجاد پادتن کافی پس از تزریق واکسن به حدود دو هفته زمان نیاز دارد.
بنابراین، برنامهریزی برای دریافت واکسن آنفلوآنزا پیش از اوجگیری موجهای بیماریهای تنفسی میتواند اهمیت داشته باشد.
چرا تأمین واکسن آنفلوآنزا با تأخیر مواجه شده است؟
یکی از مهمترین چالشهای امسال، مشکلات مربوط به تأمین واکسن وارداتی عنوان شده است.
اکبر عبداللهیاصل، مدیرکل داروی سازمان غذا و دارو، با اشاره به آخرین وضعیت تأمین واکسن اعلام کرده است که سفارشگذاری و قراردادهای تأمین مورد نیاز کشور از ماهها قبل انجام شده بود، اما تولیدکنندگان اصلی با تأخیر در تولید و افزایش قیمت مواجه شدهاند.
وی همچنین به مشکلات نقلوانتقال مالی، حملونقل و محدودیتهای ناشی از تحریمها اشاره کرده است؛ عواملی که میتوانند روند ورود واکسن به کشور و توزیع آن در شبکه بهداشت و داروخانهها را تحت تأثیر قرار دهند.
در میان برندهای شناختهشده وارداتی نیز به Vaxigrip و Influvac اشاره شده است.
وضعیت تولید داخلی واکسن آنفلوآنزا
یکی دیگر از موضوعات مطرحشده، وضعیت تولید داخلی واکسن آنفلوآنزا است.
مدیرکل داروی سازمان غذا و دارو گفته است واکسن آنفلوآنزای تولید داخل طی سه سال گذشته تولید و عرضه شده بود، اما استقبال بیشتر مردم از واکسنهای وارداتی باعث شد بخشی از تولید داخلی با عدم استقبال کافی مواجه شود.
به گفته وی، بخشی از این واکسنها در نهایت منقضی شدند و این مسئله خسارت قابل توجهی به تولیدکننده وارد کرد. در نتیجه، تولید داخلی واکسن آنفلوآنزا در سال جاری متوقف شده است.
این تجربه نشان میدهد وابستگی بازار به برندهای خارجی میتواند در زمان بروز اختلال در تجارت بینالمللی، نظام تأمین را با چالش مواجه کند. از یک سو ممکن است واردات با محدودیت روبهرو شود و از سوی دیگر ظرفیت تولید داخلی نیز به دلیل کاهش تقاضا تضعیف شده باشد.
واکسن آنفلوآنزا از چین و روسیه تأمین میشود
بر اساس اعلام سازمان غذا و دارو، حدود یک میلیون دوز واکسن آنفلوآنزا برای معاونتهای بهداشتی از منابع مختلف، از جمله چین و روسیه، در حال تأمین است.
پیشبینی شده است این واکسنها از اواخر شهریور و اوایل مهر در اختیار افراد واجد شرایط قرار بگیرند.
در مورد واکسن مورد نیاز برای عرضه در داروخانهها نیز پیشنهادهایی برای تأمین از چین، روسیه و تعداد محدودی از کشورهای اروپایی دریافت شده است. با این حال، قیمت ارزی و ریالی این محمولهها نسبت به سالهای گذشته بالاتر خواهد بود.
چه زمانی واکسن در اختیار مردم قرار میگیرد؟
مدیرکل داروی سازمان غذا و دارو اعلام کرده است واکسن مورد نیاز معاونتهای بهداشتی از اواخر شهریور و اوایل مهر در دسترس قرار خواهد گرفت.
در مورد شبکه داروخانهای نیز ورود واکسن در مهرماه پیشبینی شده است؛ البته این موضوع به تأمین ارز کافی، ارائه ضمانتهای کیفی لازم و انجام فرآیندهای واردات وابسته خواهد بود.
بنابراین زمان دقیق دسترسی مردم به واکسن آنفلوآنزا ممکن است بر اساس وضعیت تأمین و واردات تغییر کند و اطلاعرسانی دقیق مسئولان درباره زمان و محل توزیع اهمیت زیادی دارد.
اولویت دریافت واکسن آنفلوآنزا با چه کسانی است؟
با توجه به محدودیت منابع و چالشهای موجود در تأمین، مسئولان بر اولویت گروههای در معرض خطر تأکید کردهاند.
افراد دارای بیماریهای زمینهای، سالمندان، کودکان و سایر گروههایی که احتمال بروز عوارض شدید در آنها بیشتر است، باید در برنامههای واکسیناسیون مورد توجه ویژه قرار گیرند.
از سوی دیگر، اطلاعرسانی دقیق درباره زمان و نحوه توزیع واکسن میتواند از ایجاد تقاضای هیجانی و خرید غیرضروری جلوگیری کند.
تأخیر در توزیع واکسن چه پیامدهایی دارد؟
تأخیر در دسترسی به واکسن آنفلوآنزا میتواند نگرانی افراد پرخطر را افزایش دهد؛ بهویژه زمانی که همزمان موارد بیماریهای تنفسی در جامعه مشاهده میشود.
در صورت افزایش موارد شدید آنفلوآنزا، فشار بر مراکز درمانی و بیمارستانها نیز میتواند افزایش پیدا کند. به همین دلیل، تأمین بهموقع واکسن، اطلاعرسانی شفاف و اولویت دادن به گروههای پرخطر از اهمیت ویژهای برخوردار است.
در چنین شرایطی، هماهنگی میان وزارت بهداشت، سازمان غذا و دارو، شبکههای بهداشت، واردکنندگان و داروخانهها میتواند نقش مهمی در کاهش سردرگمی مردم داشته باشد.